لکههای خورشیدی چیستند؟
لکههای خورشیدی نواحی تیرهتری روی سطح خورشید (فوتوسفر) هستند که نسبت به محیط اطراف خود دمای پایینتری دارند. این لکهها نشانه فعالیت مغناطیسی شدید خورشید بوده و یکی از مهمترین شاخصهای فعالیت خورشیدی محسوب میشوند.
چرا لکههای خورشیدی تیره به نظر میرسند؟
تیرگی لکههای خورشیدی به دلیل دمای کمتر آنها نسبت به اطرافشان است. میدان مغناطیسی قوی در این نواحی مانع انتقال مؤثر انرژی از لایههای درونی خورشید به سطح میشود و باعث کاهش دما میگردد.
ساختار لکههای خورشیدی
هر لکه خورشیدی معمولاً از دو بخش اصلی تشکیل شده است: ناحیه مرکزی تیرهتر به نام «امبرا» و ناحیه اطراف روشنتر به نام «پنومبرا». میدان مغناطیسی در امبرا بسیار قویتر از پنومبرا است.
میدان مغناطیسی لکههای خورشیدی
شدت میدان مغناطیسی در لکههای خورشیدی میتواند هزاران برابر میدان مغناطیسی زمین باشد. این میدانهای قوی باعث مهار حرکت پلاسما و کاهش انتقال حرارت میشوند.
تشکیل لکههای خورشیدی
لکههای خورشیدی زمانی شکل میگیرند که خطوط میدان مغناطیسی از درون خورشید به سطح آن نفوذ میکنند. این خطوط بهصورت حلقههایی ظاهر شده و در نقاط خروج و ورود خود لکهها را ایجاد میکنند.
چرخه لکههای خورشیدی
تعداد لکههای خورشیدی در طول زمان ثابت نیست و از چرخهای تقریباً ۱۱ ساله پیروی میکند. در بیشینه خورشیدی تعداد لکهها به بیشترین مقدار خود میرسد و در کمینه خورشیدی کاهش مییابد.
ارتباط لکههای خورشیدی با شرارهها و CME
مناطق دارای لکههای خورشیدی معمولاً محل وقوع شرارههای خورشیدی و پرتاب جرم تاجی هستند. انرژی ذخیرهشده در میدان مغناطیسی این نواحی میتواند بهطور ناگهانی آزاد شود.
اندازه و طول عمر لکههای خورشیدی
برخی لکههای خورشیدی کوچک هستند و تنها چند ساعت دوام دارند، در حالی که لکههای بزرگ میتوانند هفتهها روی سطح خورشید باقی بمانند و حتی از زمین با چشم غیرمسلح (با فیلتر مناسب) دیده شوند.
مشاهده و اندازهگیری لکههای خورشیدی
لکههای خورشیدی از طریق تلسکوپهای خورشیدی و فیلترهای ویژه مشاهده میشوند. تعداد و موقعیت آنها بهعنوان شاخصی مهم برای پایش فعالیت خورشیدی استفاده میشود.
اهمیت علمی لکههای خورشیدی
مطالعه لکههای خورشیدی به درک بهتر میدان مغناطیسی خورشید، چرخههای فعالیت خورشیدی و پیشبینی طوفانهای خورشیدی کمک میکند.
جمعبندی
لکههای خورشیدی نماد فعالیت مغناطیسی خورشید هستند و نقش کلیدی در شکلگیری بسیاری از پدیدههای خورشیدی دارند. بررسی این لکهها ابزار مهمی برای شناخت رفتار خورشید و تأثیرات آن بر زمین است.