کروموسفر خورشید چیست؟
کروموسفر یکی از لایههای بیرونی خورشید است که در بالای فوتوسفر و زیر تاج خورشیدی قرار دارد. نام این لایه از واژه یونانی «کروما» به معنای رنگ گرفته شده است، زیرا در زمان خورشیدگرفتگی کامل به صورت هالهای سرخرنگ در اطراف خورشید دیده میشود.
موقعیت و ضخامت کروموسفر
کروموسفر مستقیماً بالای فوتوسفر قرار دارد و ضخامت آن بین ۳۰۰۰ تا ۵۰۰۰ کیلومتر است. این لایه ناحیهای انتقالی میان سطح نسبتاً خنک خورشید و تاج بسیار داغ آن به شمار میرود.
دما و شرایط فیزیکی کروموسفر
دمای کروموسفر برخلاف لایههای زیرین، با افزایش ارتفاع بیشتر میشود. دما از حدود ۴۵۰۰ درجه سانتیگراد در پایین کروموسفر آغاز شده و در بخشهای بالایی آن به بیش از ۲۰ هزار درجه سانتیگراد میرسد. چگالی ماده در این لایه بسیار کم است و گازها به حالت پلاسما قرار دارند.
میدانهای مغناطیسی در کروموسفر
کروموسفر یکی از فعالترین لایههای خورشید از نظر میدان مغناطیسی است. میدانهای مغناطیسی که از ناحیه همرفتی و فوتوسفر سرچشمه میگیرند، در کروموسفر پیچیدهتر و ناپایدارتر میشوند. این میدانها نقش اساسی در شکلگیری بسیاری از پدیدهها و پارامترهای خورشیدی دارد .
برهمکنش و بازآرایی خطوط میدان مغناطیسی در این لایه میتواند منجر به آزاد شدن ناگهانی انرژی شود که زمینهساز فورانها و طوفانهای خورشیدی است.
پدیدههای خورشیدی در کروموسفر
در کروموسفر پدیدههای متعددی مشاهده میشود، از جمله اسپیکولها ، زبانههای خورشیدی، فورانهای کوچک و امواج مغناطیسی. این ساختارها نشاندهنده پویایی بالای پلاسما و تأثیر قوی میدانهای مغناطیسی در این لایه هستند.
طولموجهای رصد کروموسفر
کروموسفر در نور مرئی معمولاً قابل مشاهده نیست، اما در طولموجهای خاص میتوان آن را بهخوبی بررسی کرد. مهمترین طولموجهای رصدی کروموسفر عبارتاند از:
- خط هیدروژن آلفا (H-alpha) که ساختارهای کروموسفری را بهوضوح نشان میدهد - خطوط کلسیم (Ca II K و H) که برای بررسی فعالیت مغناطیسی بسیار مهم هستند - طولموجهای فرابنفش که توسط ماهوارههای خورشیدی ثبت میشوند
نقش کروموسفر در طوفانهای مغناطیسی
کروموسفر نقش کلیدی در آغاز طوفانهای مغناطیسی خورشیدی دارد. بسیاری از فورانهای خورشیدی و پرتاب جرم تاجی (CME) ریشه در ناپایداریهای مغناطیسی این لایه دارند. انرژی ذخیرهشده در میدانهای مغناطیسی کروموسفر میتواند بهطور ناگهانی آزاد شود و ذرات پرانرژی را به فضا پرتاب کند.
این طوفانها پس از رسیدن به زمین میتوانند باعث شفقهای قطبی، اختلال در ارتباطات ماهوارهای، سیستمهای ناوبری و شبکههای برق شوند.
اهمیت کروموسفر در پیشبینی فعالیت خورشیدی
بررسی کروموسفر برای پیشبینی فعالیتهای خورشیدی و طوفانهای فضایی اهمیت زیادی دارد. تغییرات در خطوط طیفی کروموسفر و ساختارهای مغناطیسی آن میتواند نشانهای از فورانهای قریبالوقوع خورشیدی باشد.
جمعبندی
کروموسفر لایهای پویا و مغناطیسی از خورشید است که بین فوتوسفر و تاج خورشیدی قرار دارد. این لایه نقش مهمی در انتقال انرژی، شکلگیری فورانها و آغاز طوفانهای مغناطیسی ایفا میکند و مطالعه آن برای درک رفتار خورشید و تأثیرات آن بر زمین ضروری است.